Zdjęcie: Paweł Dias. 60. rocznica wyzwolenia  Auschwitz. Pamatnik ticha Bubny.

Zdjęcia dokumentujące 30 lat pamięci o Holokauście są punktem kulminacyjnym  wydarzeń upamiętniających 80. rocznicę deportacji Żydów z Czech i Moraw do getta w Terezinie.

Pierwszy transport czeskich Żydów opuścił stację kolejową Bubny w praskiej dzielnicy Holešovice 16 października 1941 r., a getto w Terezinie powstało 24 listopada 1941 r.

Jednym z głównych wydarzeń jest wystawa zdjęć nieżyjącego już fotografa  Pavla Diasa „Fragment – Wspomnienia na przyszłość” (Torzo – Vzpomínky pro budoucnost). Wystawa czynna będzie   od 13 października do 28 listopada w Domu Czarnej Madonny (Dům U Černé Matky Boží), w pobliżu Rynku Starego Miasta.

Dias  zmarł 19 kwietnia 2021 r. Przez ponad 30 lat dokumentował wydarzenia w gettach i obozach koncentracyjnych. Jego zdjęcia  dokumentują fundamentalną zmianę jaka zaszła w kulturze pamięci tamtych czasów.  Dziadek Diasa przeżył Holokaust. Dias, pochodzący z Brna, był pierwszym absolwentem programu fotograficznego w FAMU.

Będą też konferencje, dyskusje, wykłady, koncerty, wystawy i spotkania pełne szacunku. Memoriał Ciszy odbędzie swój tradycyjny happening przeciwko biernemu oglądaniu stacji kolejowej Bubny. Na festiwalu Eternal Hope odbędzie się koncert galowy izraelskich artystów z wierszami.

Teatr Estates 7 listopada zaprezentuje operę „Brundibár”, wystawioną przez zespół Praskiej Opery Dziecięcej. Opera kompozytora Hansa Krásy była kilkakrotnie wykonywana przez dzieci w Terezinie, m.in. dla wizytującej delegacji Czerwonego Krzyża.

Weber, Ullmann i Krása zostali zabici w Auschwitz po tym, jak po raz pierwszy przeszli przez Terezin. Przypadkowo historia muzyków i artystów w Terezinie jest teraz przekształcana w film z wykorzystaniem autentycznych lokalizacji.

Program muzyczny kompozytorów terezińskich Pavla Haasa. Viktor Ullmann i Gideon Klein odbędzie  się 24 października w Operze Narodowej.

Program zakończy się 24 listopada, kiedy to odbędzie się symboliczny marsz ze świecami z Bohušovic do Terezina śladami pierwszego transportu do getta. Symbol światła zostanie przeniesiony kilka dni później na tradycyjne święto Chanuki, kiedy świąteczne świece zostaną zapalone w wielu ważnych miejscach pamięci. Pierwszy z nich będzie symbolicznie po raz trzeci na stacji kolejowej Bubny.

Między 16 października a 3 listopada 1941 r. pięć transportów opuściło Pragę do getta w Łodzi, a 16 listopada transport z Brna do getta w Mińsku na Białorusi. Potem Niemieckie zdecydowali, że Żydzi zostaną wysłani do getta w Protektoracie Czech i Moraw. Wybrano dawne wojskowe miasto forteczne Terezín.

Historia getta w Terezinie rozpoczęła się od Aufbaukommando (AK-I), grupy 342 żydowskich robotników, którzy mieli doświadczenie budowlane. Przebudowę Terezina rozpoczęto  24 listopada 1941 roku. Grupie powiedziano, że jest to zadanie tymczasowe i będą mogli wrócić do domu po kilku dniach, ale zamiast tego stali się pierwszymi więźniami getta.

Łącznie 140 000 osób przybyło do Terezina w transportach, a ponad 15 000 przybyło w przymusowych marszach pod koniec II wojny światowej. Największą grupę deportowanych, ponad 70 tysięcy, stanowili Żydzi z Czech i Moraw.

Transporty pochodziły również ze Słowacji, Niemiec, Węgier, Austrii i Danii. Wielu więźniów zostało ostatecznie wysłanych do Auschwitz lub innych obozów, gdzie zostali zabici lub zmarli z powodu chorób. Uważa się, że tylko 23 000 mieszkańców Terezina przetrwało do końca wojny.

Organizatorami  obchodów są m.in. Pomnik Ciszy, Pomnik Terezina, Muzeum Żydowskie, Inicjatywa Terezińska, Federacja Gmin Żydowskich, Uniwersytet Masaryka, Fundusz Wieczysty Arnošta Lustiga, Fundusz Wieczysty Holokaustu, Opera Teatru Narodowego, Muzeum Sztuki Użytkowej w Pradze i Wieczna nadzieja.

Pozostałe zdjęcia Paweł Dias:

1.         Rocznica wyzwolenia Auschwitz

2.         Auschwitz 1975

3.         Auschwitz -Birkenau 1975

Artykuł Terezin. Kultura pamięci. pochodzi z serwisu Expovortal.

„Po odzyskaniu niepodległości życie gospodarcze zaczęło się organizować na wzór europejski. Stworzono pierwsze targi polskie w Poznaniu i we Lwowie, zaczęto myśleć o tym, żeby przez organizowanie wielkich wystaw podnieść konsumpcję krajową, eksport zagraniczny, aby udoskonalić metody pracy, aby podnieść poziom materialny, a tym samym kulturalny społeczeństwa”.

Tak Stanisław Wachowiak, dyrektor Powszechnej Wystawy Krajowej w Poznaniu w 1929 r., zdefiniował nowoczesny polski patriotyzm.

Historia polskich targów jest dłuższa od historii niepodległego państwa. Kiedy w listopadzie 1918 r., po 123 latach niewoli, świętowano narodziny wolnej Polski, polskie wystawy gospodarcze miały już stuletnią tradycję.

Zabór rosyjski

Najwcześniej polskie wystawy zaczęto urządzać w zaborze rosyjskim. Pierwszą Wystawę Rolniczo – Przemysłową urządzono w Warszawie w 1821 roku z rozporządzenia rządu Królestwa Polskiego (Namiestnika). Wystawa została zdominowana przez Polaków. Wcześniej, w 1819 roku, otwarto w Warszawie  wystawę artystyczną na Uniwersytecie Królewskim. Rok później, w 1820 roku odbyło się I.Wystawienie dzieł sztuk pięknych  w Cesarskim Uniwersytecie Wileńskim.

Czwarta i ostatnia wystawa rolniczo-przemysłowa odbyła się w 1828 roku. Również w 1828 roku odbyła się piata wystawa sztuk pięknych, na której eksponowano ponad 170 obiektów, w tym wielu znakomitych na owe czasy artystów polskich. Początkiem wszystkich targów i wystaw w Europie, również na ziemiach polskich, były organizacje i związki artystyczne, które przecierały szlaki targom gospodarczym.

Powstanie Listopadowe 1830 roku przerwało ten cykl wystaw, które wznowiono w 1841 roku.

Pionierzy Europy

Pierwsze wystawy na ziemiach polskich, które urządzano najczęściej z inicjatywy Polaków, należały do pionierskich w Europie. Przed Warszawą odbyły się znaczące wystawy tylko  w Londynie (1756) Pradze i Paryżu, a po nas dopiero w Brukseli, Berlinie (1844,1896), Wiedniu, Antwerpii, Niżnym Nowogorodzie (1896) i Dusseldorfie w 1902 roku.

Po 1861 roku inicjatywę organizowania wystaw polskich przejęło całkowicie  polskie społeczeństwo przez swoje instytucje i organizacje. Pomocy finansowej udzielało organizatorom „Towarzystwo Kredytowe Ziemskie w Królestwie Polskim oraz Towarzystwo Rolnicze, Towarzystwo Wyścigów Konnych oraz, od 1878 roku, Muzeum Przemysłu i Rolniczego w Warszawie założone i ufundowane z  zysków przy organizacji wystaw.

Przełom ideowy

Wystawa Przemysłowo – Rolnicza w Warszawie w 1874 roku, zorganizowana w całości przez polskie społeczeństwo  była pierwszą, bardzo poważną polską wystawa w Królestwie. Zorganizowano ją na Polach Ujazdowskich. Zajmowała 70.000 m2, powierzchni, na której zbudowano ponad 40 pawilonów. W wystawie wzięło udział 600 wystawców , którzy wystawili 10.000 eksponatów. Wystawa 1874 roku przyniosła 10.000 rubli zysku.

Największym, historycznym i politycznym zyskiem tej Wystawy,  było jej znaczenie moralne, patriotyczne  i gospodarcze. Po klęsce Powstania Styczniowego 1863 roku, kiedy Rosja rujnowała polskie majątki, firmy i instytucje  przez wywłaszczenia, likwidacje i zsyłki – wystawa dobitnie pokazywała, że rozwój przedsiębiorczości i nowoczesnego gospodarowania wzmacnia polską żywotność i pozwala  przetrwać kryzys niewoli. A droga do wolności prowadzi przez targi.

Tak narodził się w Warszawie myślowy i ekonomiczny  pozytywizm, wspierany przez literaturę, zastępując powstańczy romantyzm. Wystawa ujawniła wartość i konieczność  społecznej i gospodarczej pracy, czego wyrazem było właśnie ufundowanie Muzeum Przemysłu i Rolnictwa. Często wystawcy obdarowywali Muzeum swoimi eksponatami.

Po wystawie 1874 roku  w Warszawie w  pozostałych miastach Królestwa odbyło się około 30 wystaw, między innymi w Kielcach (1898),  Łomży (1898) i  Radomiu w 1899 roku. Organizatorzy każdej kolejnej wystawy starali się być lepsi od poprzedników.

I tak Wystawa Rolniczo – Przemysłowa w Lublinie w 1901 roku zgromadziła 878 wystawców, w tym też firmy zagraniczne. Urządzono ja na terenie 100.000 m2 w kilkudziesięciu  pawilonach, w tym w 25 pawilonach własnych.

W 1909 roku z inicjatywy Centralnego Towarzystwo Rolniczego urządzono ogromną, nawet jak na dzisiejsze czasy Wystawę Przemysłowo – Rolniczą w Częstochowie . Ta wystawa była znakomita, bo miała świetnych patronów i propagatorów. Patronami i prezesami byli m.in. hrabia Raczyński i książę Stefan Lubomirski. Wystawę zorganizowano w środku miasta, u stop Klasztoru Jasnogórskiego,  na powierzchni 250.000 m2. Zbudowano 106 pawilonów, hal i gmachów. Największy był pawilon przemysłowy, który miał 5.500 m2. W 41 obiektach urządzono Muzeum Higieniczne, Muzeum Przemysłu Ludowego, restauracje, kawiarnie, bary, kioski a nawet kinematografy.

Ponad sto lat temu Polacy realizowali nowoczesne scenariusze wystawowe. Do Częstochowy przyjechało prawie 1000 wystawców, w tym  firmy angielskie, amerykańskie, austriackie, belgijskie , francuskie, szwedzkie ,włoskie – a przede wszystkim czeskie, bo w liczbie aż 106 wystawców. Na Wystawę przybyła też wycieczka z Czech, licząca ponad 200 osób, której przewodniczył prezydent Pragi, co było słowiańską manifestacją przeciwko Niemcom. Niemal wszystkie polskie wystawy i targi, we wszystkich zaborach urządzano według antyniemieckiego klucza. Wystawa trwała od 5 sierpnia do 3 października i zwiedziło ją 746 .000 osób, z czego połowę stanowili pielgrzymi na Jasną Górę.

Ale już Wystawę Rzemieślniczo – Przemysłową w Łodzi w 1912 (od 1 lipca do 1 września) zwiedziło 1 846 436 osób. Wystawę zorganizowało i sfinansowało Towarzystwo Rzemieślnicze „Resursa” w Łodzi. Inicjatorami i rządcami byli Władysław Wegner i Antoni Piotrowski. Budżet Wystawy wynosił 868.650 rubli, czysty zysk wyniósł 26.417 rubli. `

Galicja

Polskie wystawy w zaborze austriackim zaczęto  urządzać  znacznie później niż w zaborze rosyjskim. Do połowy XIX wieku Galicja wystaw zupełnie nie znała. Zastępowały je coroczne jarmarki na bydło i konie. Organizowanie wystaw  zapoczątkowały rolnicze Towarzystwa Gospodarskie  we Lwowie i Krakowie. Pierwszą wystawę urządzono w 1849 r., ale największym wydarzeniem była Powszechna Wystawa Krajowa we Lwowie w 1894 r. Miała udowodnić siłę polskiej przedsiębiorczości, zdolność organizacyjną Polaków oraz prawo do politycznej samodzielności.

Powszechna Wystawę Krajowa 1894 , czyli pierwszą w naszej  historii PeWuKę zorganizowano w setną rocznicę Powstania Kościuszkowskiego. Wystawa miała wybitnie demonstracyjny charakter, wymierzony przeciwko Rosji, czego dowodem była wyeksponowana w specjalnym pawilonie panorama Racławicka przedstawiająca epizody z Powstania Kościuszkowskiego w 1794 roku. Zespół organizacyjny tworzyli wybitni Polacy, w tym prezes Wystawy Adam książę Sapiecha, Stanisław hrabia Badeni i Włodzimierz hrabia Dzieduszycki.

Zadziwia marketing targowy tamtych czasów. Komitet Wystawy już w 1892 roku wydał odezwę do całego społeczeństwa polskiego wzywającą do udziału w Wystawie wszystkie  polskie  instytucje twórcze. Wystawę zorganizowano w Parku Stryjskim na powierzchni ponad 476.000 m2. Wzniesiono 130 pawilonów, w tym Pawilon Przemysłowy o powierzchni 5985 m2, Hale Maszyn – 3348 m2, boisko z trybunami -3240 m2 i Pałac Sztuki (1923 m2), gdzie eksponowano 450 prac 202 artystów. W Pawilon Jana Matejki umieszczono 364 obrazy mistrza. W Wystawie uczestniczyło 2001 wystawców, zgromadzono 814 dziel sztuki i kilkaset zwierząt domowych.  Jak podkreślała ówczesna prasa – „Wystawa 1894 zakończyła się wspaniałym moralnym sukcesem, ponieważ ukazała światu nasze wartości moralne i materialne, a w samych Polakach budziła zaufanie do własnych sił i wiarę w lepsza przyszłość” To ta wiara ćwierć wieku później budowała naszą niepodległość.

Poznań

Początek wystawom polskim w zaborze pruskim dał Poznań. W 1850 r. poznańskie Towarzystwo Przemysłowe urządziło na Starym Rynku, w pałacu hrabiego Tytusa Działyńskiego i przy jego ogromnym wsparciu, Wystawę Przemysłowo-Rolniczą. Wcześniej podobną wystawę otwarto w Bydgoszczy, ale pod protektoratem pruskiego rządu. Polaków było niewielu. Odtąd Bydgoszcz rywalizowała z Poznaniem, ale z mizernym skutkiem. Ostatecznie zrezygnowała z wystaw na korzyść Poznania. Pierwsza czysto polska wystawa gospodarcza w Bydgoszczy odbyła się w 1910 r. Do tego czasu urządzano polskie targi w całej Wielkopolsce: w Gnieźnie, Ostrowie, Inowrocławiu, Krotoszynie, w Buku i Strzelnie.

Ekspansja targowa Polaków w czasach niewoli była tak ogromna, że jeszcze przed pierwszą wojną urządzili trzy wystawy w Niemczech: dwie w Berlinie w 1909 i 1911 r. oraz w Bochum w 1913 r.

Mimo że w XIX wieku, w okresie triumfu narodów uczestniczących w światowych wystawach, Polski nie było na mapie świata, to Polacy odnosili wielkie sukcesy na prawie wszystkich wystawach i targach. W Londynie, na pierwszej światowej wystawie w 1851 r., polski wynalazca przedstawił nowatorskie urządzenie do druku i kontroli biletów kolejowych, a 11 lat później, również w Londynie, automatyczny system sygnalizacji kolejowej, co było wówczas rewelacją. Na wystawie w Paryżu w 1867 r. było aż 317 polskich wystawców ze wszystkich zaborów. Również w Paryżu w 1885 r. (a Francja była wtedy mocarstwem targowym) Julian Ochorowicz, wynalazca termomikrofonu telefonicznego, odniósł wielki sukces, a za swoje aparaty telefoniczne otrzymał również złote medale na targach w Antwerpii i Petersburgu. Wystawy i targi światowe były najskuteczniejszą polską dyplomacją, kiedy nie mieliśmy Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Międzynarodowe Targi Poznańskie

Wiosną 1911 r. odbyła się w Poznaniu Wschodnioniemiecka Wystawa Przemysłu, Rzemiosła i Rolnictwa. Prusacy urządzili ją z rozmachem, zbudowali prawie 100 hal targowych, zgromadzili 1000 wystawców i ściągali zwiedzających z całych Prus Wschodnich. Wystawie patronował sam cesarz Wilhelm II. Idea zorganizowania wystawy przez Polaków narodziła się Poznaniu już w 1917 r., podczas zjazdu Związku Towarzystw Kupieckich w Poznaniu. Miały to być targi międzynarodowe, zorganizowane na wzór Targów Lipskich. Pomysł zrealizowano parę lat później.

I Targ Poznański otwarto 28 maja 1921 r. Uczestniczyło w nim 1200 wystawców i 40 tys. gości. Pierwsze targi o charakterze międzynarodowym odbyły się w roku 1925. Do tego czasu w targach mogły uczestniczyć firmy polskie, z Wolnego Miasta Gdańska oraz zagraniczne, które miały filie w Polsce i reprezentowali je polscy obywatele.

Ogromnym wydarzeniem o międzynarodowym znaczeniu była Powszechna Wystawa Krajowa w 1929 r., zorganizowana z okazji jubileuszu dziesięciolecia niepodległej Polski. Idea narodziła się w Warszawie w 1924 r. W stołecznej wersji wystawa miała się odbyć w parku Skaryszewskim w 1935 r. Tymczasem w Poznaniu był już znakomicie zagospodarowany plac targowy, a poznańskie targi były czwartym pod względem wielkości międzynarodowym ośrodkiem targowym w Europie – po Lyonie, Lipsku i Mediolanie. Pomysł przejął wielce dla Poznania zasłużony prezydent Cyryl Ratajski. Patronat objął Ignacy Mościcki, a Komitetowi Honorowemu szefował Józef Piłsudski, który do Poznania nie przyjechał. Wystawę, która trwała od 16 maja do 10 września, zwiedziło 4,5 mln osób, w tym 200 tys. z zagranicy. W prasie światowej naliczono 60 tys. artykułów o wystawie.

Miesiąc po zamknięciu PeWuKi świat pogrążył się w kryzysie, a miasto Poznań w długach.

Targi Wschodnie we Lwowie

25 września 1921 r. naczelnik państwa Józef Piłsudski otworzył Targi Wschodnie we Lwowie. Jego ideą było uczynienie ze Lwowa nie tylko ogromnej metropolii o znaczeniu politycznym, ale również najważniejszego ośrodka handlu Polski z krajami wschodnimi, w szczególności z Rumunią, Ukraińską SRR i Rosją.

Niewątpliwie w zamyśle Marszałka Lwów, trzecie po Warszawie i Łodzi największe miasto Rzeczypospolitej, miał być przeciwwagą dla endeckiego Poznania. Targi Wschodnie odbywały się corocznie, w stałym terminie. XIX Międzynarodowe Targi we Lwowie miały się tradycyjnie odbyć od 2 do 12 września 1939 r. Trwały tylko jeden dzień.

Miłość Piłsudskiego do Lwowa była tak wielka, że nie zraził go nawet zamach na niego wieczorem  w dniu otwarcia I. Targów Wschodnich. Zamachu dokonał Stepan Fedak, 21-letni Ukrainiec, członek Ukraińskiej Organizacji Wojskowej, syn znanego lwowskiego adwokata i działacza ukraińskiego.

IX Targi we Lwowie 7 września 1929 r. otwierał legendarny minister przemysłu i handlu Eugeniusz Kwiatkowski, bardzo życzliwy Poznaniowi, który na inauguracji powiedział:

„Uroczystość otwarcia IX Targów Wschodnich we Lwowie przypada na wyjątkowy i szczęśliwy moment w Polsce. Na drugim, zachodnim krańcu Rzeczypospolitej, w Poznaniu, w ośrodku, który, podobnie jak Lwów, posiada ambicję czynu i rozwoju, ambicję usprawiedliwioną wielkim zmysłem organizacyjnym i dyscypliną w działaniu zbiorowym, święci zasłużone triumfy Powszechna Wystawa Krajowa, obrazująca stan gospodarczy, kulturalny i cywilizacyjny współczesnej Polski i jej dorobek pierwszego 10-lecia. (…) Jeżeli więc Poznań zobrazował siły potencjalnej Polski, jeżeli stworzył wielką akademię, uczącą społeczeństwo szacunku dla towaru polskiego i polskiej pracy, uczącą zdrowego patriotyzmu gospodarczego, mówiącego realnie nie tylko o możliwości i celowości, ale i prawdzie i zdrowiu, o postępie i rozwoju samowystarczalności produkcji naszej w wielu dziedzinach, to Lwów chce przemienić te wartości potencjalne w kinetyczne, chce zarówno produkcję polską, jak i napięcie potrzeb rynku wewnętrznego rzucić w wir handlu międzynarodowego, w tę potężną przetwornicę wartości ekonomicznych, która pod naporem pracy i energii ludzi stworzy nowe bogactwa, nowe walory i warunki życia”.

Artykuł 200 lat historii. DNA polskich targów pochodzi z serwisu Expovortal.